وحید فرید: اختلال هم‌زمان چند فیلترشکن می‌تواند نشانه تغییر در شرایط شبکه باشد / کیفیت اینترنت روزانه و ساعتی تغییر می‌کند
تینا مزدکی_ در روزهای اخیر، شماری از کاربران از اختلال در اتصال به فیلترشکن‌ها و دشواری دسترسی به اینترنت از این مسیر خبر داده‌اند. گزارش‌های کاربران از بروز مشکل در اتصال، ناپایداری ارتباط و از کار افتادن برخی ابزارهای دور زدن فیلترینگ حکایت دارد؛ با این حال، بدون بررسی فنی نمی‌توان علت یا گستره این اختلال‌ها را مشخص کرد. این مشکلات در شرایطی مطرح می‌شود که هم‌زمان، وزیر ارتباطات از چالش‌های ارائه خدمات دیجیتال و ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت سامانه‌ها در کشور سخن گفته است.
کیفیت اینترنت روزانه و حتی هر چند ساعت تغییر می‌کند
وحید فرید، پژوهشگر امنیت شبکه، در پاسخ به این پرسش که آیا گزارش‌های کاربران از قطعی مکرر فیلترشکن و تغییر کیفیت اینترنت نشانه تغییرات جدیدی در سیاست‌های فیلترینگ است، توضیح می‌دهد:« اگرچه اطلاعاتی از تغییرات جدید در دسترس نیست. با این حال، تغییرات کیفیت اینترنت را به‌صورت مداوم تجربه می‌کنیم. گاهی این تغییرات روزانه و حتی در فاصله چند ساعت اتفاق می‌افتند و کیفیت اتصال کاربران دستخوش نوسان می‌شود.»
او می‌گوید:« نکته مهم این است که برخلاف وعده‌هایی که دولت درباره بهبود دسترسی به اینترنت داده، در سیاست‌های کلان نه‌تنها نشانه روشنی از گشایش دیده نمی‌شود، بلکه به نظر می‌رسد رویکرد مسدودسازی همچنان ادامه دارد و در برخی زمینه‌ها تشدید شده است.»
او می‌گوید:« من بارها گفته‌ام تا زمانی که شورای عالی فضای مجازی با رویکرد فعلی به فعالیت خود ادامه دهد و ساختارهایی وجود داشته باشند که از منابع عمومی برای مسدودسازی ارتباط مردم با جهان استفاده می‌کنند، نمی‌توان انتظار داشت تغییر پایداری در وضعیت اینترنت ایجاد شود.»
فیلترینگ چرخه مالی عظیمی از هزینه‌های تحمیلی به مردم ایجاد کرده است
او همچنین در پاسخ به این پرسش که این وضعیت چه‌هزینه‌های جانبی دارد، می‌گوید:« درباره اصطلاحاتی مانند مافیای فیلترینگ، مافیای فیلترشکن یا مافیای پهنای باند نیز بحث‌های زیادی مطرح می‌شود. آنچه روشن است، هزینه‌ای است که مردم برای دسترسی به اینترنت و استفاده از ابزارهای اتصال امن و استاندارد پرداخت می‌کنند. این هزینه‌ها در شرایطی به خانوارها تحمیل می‌شود که دسترسی عادی به خدمات موردنیازشان با محدودیت مواجه است و مشخص است که چرخه مالی عظیمی را شکل داده است .»
آزمایش روش‌های جدید مسدودسازی می‌تواند کیفیت اینترنت را تغییر دهد
او ادامه می‌دهد:« گاهی ممکن است برای مدتی شرایط نسبتاً پایدار به نظر برسد. یکی از احتمالات این است که مجموعه‌های مسئول مسدودسازی در حال بررسی و آزمایش روش‌های تازه باشند. پس از اعمال تغییرات نیز ممکن است اثر آن‌ها بر کاربران و کسب‌وکارها آشکار شود. در چنین شرایطی، کاربران و کسب‌وکارهای اینترنتی عملاً با پیامدهای این تغییرات مواجه می‌شوند، بدون آنکه لزوماً از علت دقیق آن‌ها اطلاع داشته باشند.»
وحید فرید، پژوهشگر امنیت شبکه
اختلال هم‌زمان چند فیلترشکن می‌تواند نشانه تغییر در شبکه باشد
فرید همچنین در پاسخ به این پرسش که کاربران چگونه می‌توانند تشخیص دهند که اختلال به وجود آمده ناشی از خود فیلترشکن است یا تغییراتی که در شبکه و سازوکار فیلترینگ اعمال شده است، می‌گوید:« گزارش کاربران از قطعی اینترنت قطعا درست است اما تشخیص علت این موضوع برای کاربر عادی دشوار است و معمولاً به بررسی فنی نیاز دارد. با این حال، یکی از نشانه‌هایی که می‌توان به آن توجه کرد، گستردگی اختلال است. اگر فقط یک فیلترشکن از کار بیفتد، ممکن است مشکل از همان سرویس یا زیرساخت آن باشد. اما وقتی تعداد زیادی از ابزارهای مختلف به‌طور هم‌زمان دچار اختلال می‌شوند، احتمال اینکه شرایط شبکه تغییر کرده باشد افزایش پیدا می‌کند. در چنین وضعیتی، ممکن است یک پروتکل مسدود شده باشد یا محدودیت‌هایی در مسیر ارتباطی اعمال شده باشد.»
کاهش سرعت اینترنت هم می‌تواند نتیجه فیلترینگ باشد
او ضمن تاکید بر این موضوع که فیلترینگ همیشه به معنای مسدودسازی کامل نیست، می‌گوید:« روش‌های مختلفی برای ایجاد اختلال وجود دارد؛ از جمله اینکه بخشی از بسته‌های اطلاعاتی حذف یا منحرف شوند، پهنای باند یک سرویس کاهش پیدا کند یا ارتباط با بخشی از نشانی‌های اینترنتی محدود شود. در چنین شرایطی، کاربر ممکن است احساس کند اینترنت کند شده است، در حالی که اتصال به‌طور کامل قطع نشده است. برای مثال، ممکن است دسترسی به بخشی از نشانی‌های IP یک سرویس یا شبکه توزیع محتوا محدود شود یا کیفیت ارتباط با آن کاهش پیدا کند. این اقدامات می‌توانند روی عملکرد سرویس‌های مختلف اثر بگذارند، بدون آنکه لزوماً با یک مسدودسازی کامل مواجه باشیم.»
وحید فرید: وقتی اختلال در تعداد زیادی از ابزارها و سرویس‌ها مشاهده می‌شود، باید احتمال تغییر در شرایط شبکه و اعمال محدودیت‌های گسترده‌تر را نیز در نظر گرفت.
فیلترینگ در ایران به روش‌های پیچیده‌تری رسیده است
وحید فرید همچنین در پاسخ به این پرسش که از نظر فنی، چه روش‌هایی برای اختلال در عملکرد فیلترشکن‌ها و محدود کردن دسترسی کاربران وجود دارد، می‌گوید:« روش‌های مختلفی وجود دارد. برای مثال، با مسدود کردن یک پروتکل ممکن است گروهی از فیلترشکن‌هایی که از آن استفاده می‌کنند، از کار بیفتند. گاهی نیز یک نشانی IP یا یک محدوده از نشانی‌های IP مسدود می‌شود و در نتیجه، بخشی از سرویس‌ها دیگر در دسترس نخواهند بود.»
او می‌گوید در برخی موارد به‌جای مسدودسازی کامل، پهنای باند یک سرویس کاهش پیدا می‌کند یا دسترسی به بخشی از زیرساخت آن محدود می‌شود. سرویس‌های ابری و شبکه‌های توزیع محتوا نیز ممکن است تحت تأثیر چنین تغییراتی قرار بگیرند.
وحید فرید: باید توجه داشت همه اختلال‌ها الزاماً ناشی از فیلترینگ داخلی نیستند. گاهی محدودیت‌های بین‌المللی یا اقدامات شرکت‌های خارجی نیز می‌توانند بر دسترسی کاربران ایرانی اثر بگذارند. برای نمونه، ممکن است یک سرویس خارجی به دلایل مربوط به سیاست‌های خود، دسترسی برخی کاربران یا نشانی‌های IP را محدود کند.
او همچنین می‌گوید:« در حوزه فیلترینگ، به نظر من در کشور سرمایه‌گذاری قابل توجهی انجام شده و سازوکارهای فنی پیچیده‌ای توسعه یافته‌اند و هزینه بسیار زیادی شده است. به همین دلیل، نمی‌توان انتظار داشت که کنار گذاشتن این زیرساخت‌ها یا تغییر سیاست‌های مربوط به آن به‌سادگی اتفاق بیفتد. تا زمانی که نگاه حاکم بر سیاست‌گذاری اینترنت بر محدودسازی استوار باشد، حتی اگر برخی مسئولان نیز از ضرورت بهبود دسترسی صحبت کنند، لزوماً تغییری در وضعیت عملی کاربران ایجاد نخواهد شد.»
وحید فرید، پژوهشگر امنیت شبکه
نقش اپراتورها در اجرای فیلترینگ چیست؟
از آنجایی که اپراتورها معمولاً نقش خود را در تصمیم‌گیری درباره فیلترینگ رد می‌کنند، این پرسش مطرح می‌شود که چرا میان اعمال محدودیت‌ها از سوی اپراتور تفاوت دیده می‌شود.
وحید فرید در این باره می‌گوید:« باید بین تصمیم‌گیری درباره فیلترینگ و اجرای آن تفاوت قائل شد. ممکن است اپراتور در تعیین سیاست‌های فیلترینگ نقشی نداشته باشد، اما این موضوع لزوماً به معنای آن نیست که فیلترینگ در شبکه آن اعمال نمی‌شود. بر اساس تجربه کاربران و تحلیل‌هایی که درباره تفاوت کیفیت اتصال در اپراتورهای مختلف انجام می‌شود، به نظر می‌رسد الگوی اختلال‌ها در همه شبکه‌ها یکسان نیست. در برخی موارد، تفاوت عملکرد سرویس‌ها میان اپراتورها نشان می‌دهد که شیوه یا محل اعمال محدودیت‌ها می‌تواند متفاوت باشد.»
او می‌گوید:« این وضعیت با این احتمال سازگار است که سازوکارهای اجرایی فیلترینگ در شبکه‌های مختلف تفاوت‌هایی داشته باشند. البته برای مشخص کردن دقیق مسئولیت هر اپراتور یا شرکت، باید مستندات فنی و قراردادی مربوط به آن بررسی شود.»
وحید فرید: اپراتورها نمی‌توانند صرفاً با این استدلال که تصمیم‌گیرنده نیستند، هرگونه نقش اجرایی خود را منتفی بدانند. ممکن است آن‌ها در تعیین سیاست‌ها اختیار نداشته باشند، اما اجرای محدودیت‌ها در شبکه‌شان انجام شود. در عین حال، این احتمال نیز وجود دارد که اپراتورها در چارچوب دستورهای نهادهای بالادستی عمل کنند و اختیار چندانی برای تغییر وضعیت نداشته باشند.
این کارشناس همچنین می‌گوید:« در سطح ساختاری، شورای عالی فضای مجازی، مرکز ملی فضای مجازی و شرکت ارتباطات زیرساخت و همچنین وزارت ارتباطات از جمله نهادهایی هستند که باید نقش و مسئولیت آن‌ها در سیاست‌گذاری و اجرای محدودیت‌ها بررسی شود. ترافیک شبکه و نحوه مدیریت آن نیز در تحلیل این موضوع اهمیت دارد. مسئله این است که مسئولیت تصمیم‌گیری، ابلاغ و اجرای فیلترینگ ممکن است میان چند نهاد توزیع شده باشد. بنابراین، برای ارزیابی دقیق عملکرد هرکدام باید این سطوح را از یکدیگر تفکیک کرد.»
این کارشناس معتقد است که به‌طور کلی، اگر قرار باشد مسئولیت فیلترینگ روشن شود، باید مشخص باشد چه نهادی تصمیم می‌گیرد، چه نهادی دستور را ابلاغ می‌کند، چه مجموعه‌ای آن را اجرا می‌کند و هرکدام چه میزان اختیار دارند. بدون شفافیت در این زمینه، امکان ارزیابی عملکرد نهادها و پاسخ‌گو کردن آن‌ها دشوار خواهد بود.
فیلترینگ و تحریم چگونه توسعه فناوری در ایران را عقب می‌اندازند؟
این کارشناس بر این باور است که بخش مهمی از فاصله فناوری ایران با جهان را باید در همین محدودیت‌های ارتباطی، تحریم‌های فناوری و سیاست‌های اقتصادی و حکمرانی جست‌وجو کرد. این مسئله به آینده نسل جوان و توان رقابتی اقتصاد کشور مربوط می‌شود و آثار آن می‌تواند در بلندمدت نیز ادامه پیدا کند.
او همچنین می‌گوید:« در سیاست‌گذاری اینترنت باید آثار محدودیت‌ها بر کسب‌وکارها به‌طور جدی مورد توجه قرار بگیرد. نمی‌توان از یک طرف درباره توسعه اقتصاد دیجیتال صحبت کرد و از طرف دیگر، دسترسی به زیرساخت‌های ارتباطی موردنیاز آن را به‌صورت مداوم محدود کرد. وقتی دسترسی به خدمات و ابزارهای بین‌المللی محدود می‌شود و سرمایه‌گذاری نیز با موانع مختلف روبه‌روست، توسعه فناوری دشوارتر خواهد شد. مهاجرت متخصصان نیز این وضعیت را تشدید می‌کند. در چنین شرایطی، نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با تکیه بر توان داخلی، بدون فراهم کردن زیرساخت‌ها و شرایط لازم، در همه حوزه‌ها با کشورهای پیشرو رقابت کنیم.»
این کارشناس امنیت شبکه در آخر می‌گوید:« مسئله فقط وضعیت امروز نیست. سیاست‌های فعلی می‌توانند بر ظرفیت کشور برای رقابت در سال‌های آینده نیز اثر بگذارند. اگر امروز زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاری و شرایط لازم برای فعالیت متخصصان و کسب‌وکارها فراهم نشود، جبران این فاصله در آینده زمان و هزینه زیادی می‌طلبد.»
۲۲۷۳۲۳ منبع: خبرآنلاین
