تناقضهای نبویان با متن تفاهم تهران و واشنگتن/ ۷ ادعای بی پشتوانه از سوی نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس
علیرضا نجمی: محمود نبویان؛ نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس؛ نامی که در این مدت پر سرو صدا بوده و به مخالفت با تفاهم ایران آمریکا مشهور است.
ساعاتی پس از انتشار متن کامل یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، برخی از اظهارات مطرح شده درباره مفاد این توافق با متن منتشر شده همخوانی ندارد. یکی از چهرههایی که پیش از انتشار رسمی متن، روایت مفصلی از مفاد توافق ارائه کرده بود، محمود نبویان، نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس است؛ روایتی که اکنون با انتشار متن کامل توافق، امکان راستیآزمایی آن فراهم شده است.
بررسی بندهای توافق نشان میدهد برخی از انتقادهای نبویان مبتنی بر تفسیر سیاسی از متن است، اما در مواردی نیز ادعاهای مطرح شده با آنچه در متن تفاهمنامه آمده، تطابق ندارد.
ادعای نخست؛ «در توافق جایی برای اعمال مدیریت ایران بر تنگه هرمز نیست»
یکی از مهمترین انتقادهای نبویان به بند مربوط به تنگه هرمز بازمیگردد. او مدعی شده بود که «در متن توافق جایی برای اعمال مدیریت ایران بر تنگه هرمز نیست» و حتی گفته بود پس از توافق، ایران و سپاه عملاً از اعمال مدیریت بر این گذرگاه راهبردی کنار گذاشته میشوند.
اما متن تفاهمنامه روایت دیگری دارد. در بند پنجم توافق تصریح شده است که جمهوری اسلامی ایران با عمان درباره «اداره آینده و خدمات دریایی در تنگه هرمز» گفتوگو خواهد کرد و این اداره نیز باید «مطابق با حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز» باشد.
به بیان دیگر، نه تنها موضوع اداره تنگه هرمز از متن حذف نشده، بلکه صراحتاً بر حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی از جمله ایران تأکید شده است؛ موضوعی که با ادعای «نبود جایگاه برای مدیریت ایران» همخوانی ندارد.
ادعای دوم؛ «تنگه هرمز بدون هیچ مذاکرهای باز شد»
نبویان همچنین مدعی شده بود که تنگه هرمز «بدون هیچ مذاکرهای» باز شده است.
این در حالی است که متن توافق دقیقاً عکس این موضوع را نشان میدهد. بند پنجم تفاهمنامه نه تنها از مذاکره ایران و عمان درباره سازوکار آینده اداره تنگه سخن میگوید، بلکه بر تبادل نظر با دیگر کشورهای ساحلی خلیج فارس نیز تأکید کرده است.
علاوه بر این، در متن آمده که برقراری کامل تردد کشتیها منوط به رفع موانع فنی، نظامی و عملیات مینزدایی توسط ایران است و ظرف ۳۰ روز اجرایی خواهد شد. بنابراین برخلاف ادعای مطرح شده، نه تنها مذاکرهای در کار بوده، بلکه اجرای کامل این بند نیز به مجموعهای از اقدامات فنی و امنیتی موکول شده است.
ادعای سوم؛ «آمریکا در هزینهکرد منابع بازسازی تصمیم میگیرد»
نبویان درباره بند بازسازی نیز مدعی شده بود که آمریکا و شرکای منطقهایاش منابع لازم را تأمین نمیکنند و حتی قرار است در نحوه مصرف این منابع تصمیمگیر باشند.
اما در بند ششم تفاهمنامه چنین عبارتی وجود ندارد. متن توافق تصریح میکند که ایالات متحده متعهد میشود با همکاری شرکای منطقهای خود برنامهای با حداقل ۳۰۰ میلیارد دلار برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران ایجاد کند و سازوکار اجرایی آن نیز با توافق طرفین نهایی خواهد شد.
در هیچ بخش از این بند اشارهای به حق تصمیمگیری یکجانبه آمریکا درباره نحوه هزینهکرد منابع نشده و برعکس، بر «برنامه مورد توافق طرفین» تأکید شده است.
ادعای چهارم؛ «سرنوشت هستهای باید در چارچوب مورد رضایت آمریکا تعیین شود»
نبویان در بخش دیگری از سخنان خود گفته بود که «سرنوشت هستهای طبق متن توافق باید در چارچوب مورد رضایت آمریکا انجام شود.»
اما متن منتشر شده عبارت متفاوتی دارد. در بند هشتم آمده است که موضوع غنیسازی و سایر مسائل هستهای باید «بر اساس یک چارچوب رضایتبخش که در توافق نهایی مورد موافقت قرار خواهد گرفت» مورد بحث قرار گیرد.
تفاوت این دو عبارت معنادار است. متن از «چارچوب رضایتبخش مورد موافقت دو طرف» سخن میگوید، در حالی که روایت نبویان آن را به «چارچوب مورد رضایت آمریکا» تقلیل داده است.
ادعای پنجم؛ «ابعاد خروج نیروهای آمریکایی مشخص نشده است»
نبویان همچنین گفته بود ابعاد خروج نیروهای آمریکایی از پیرامون ایران در متن توافق مشخص نیست.
با این حال متن تفاهمنامه زمانبندی نسبتاً روشنی ارائه میدهد. در بند چهارم آمده است که ایالات متحده متعهد میشود «ظرف ۳۰ روز پس از توافق نهایی» نیروهای نظامی خود را از حوزه پیرامونی جمهوری اسلامی ایران خارج کند.
ممکن است درباره تعریف «حوزه پیرامونی ایران» همچنان ابهاماتی وجود داشته باشد، اما اصل زمانبندی خروج نیروها در متن به صراحت ذکر شده و برخلاف ادعای مطرح شده، کاملاً مسکوت نمانده است.
ادعای ششم؛ «ممنوعیت وضع تحریم تا زمان رسیدن به توافق نهایی»
طبق اظهارات محمود نبویان، آمریکا میتواند تحریمهای جدید اعمال کند، اما متن تفاهم به صورت دیگری است: «ایالات متحده آمریکا موافقت میکنند که تا زمان توافق نهایی هیچ تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع نخواهد کرد و نیروهای نظامی بیشتری را در منطقه مستقر نخواهد کرد.»
ادعای هفتم؛ «آزاد شدن پولهای بلوکه شده»
نبویان در ادعاهای خود مطرح کرده است که مبلغ آزادسازی پولهای بلوکه شده مشخص نشده است و مبلغ آن کم است؛اما در متن تفاهمنامه آمده است که آمریکا متعهد میشود تا وجوه و داراییهای محدود یا مسدود شده جمهوری اسلامی ایران را با اجرای این یادداشت تفاهم به طور کامل برای استفاده در دسترس قرار دهد.
تنها انتقادهایی که متن از آنها پشتیبانی میکند
البته همه انتقادهای نبویان با متن تفاهمنامه در تعارض نیست. برای مثال، او درباره قابل تمدید بودن دوره ۶۰ روزه مذاکرات هشدار داده بود. متن توافق نیز نشان میدهد مذاکرات نهایی در مدت «حداکثر ۶۰ روز، قابل تمدید با رضایت طرفین» انجام خواهد شد.
اما انتشار متن کامل تفاهمنامه نشان میدهد بخش زیادی از انتقادهای نبویان به متن توافق، در تعارض اساسی با واقعیت روی زمین قرار میگیرد؛ اما برخی ادعاهای مطرح شده از سوی او با آنچه در متن آمده فاصله محسوسی دارد. از موضوع مدیریت تنگه هرمز گرفته تا سازوکار بازسازی و نحوه تعیین تکلیف پرونده هستهای، متن توافق در موارد متعددی تصویری متفاوت از روایت ارائه شده توسط نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس ارائه میکند؛ مشخص نیست نبویان با چه استدلالی و از کدام منبع چنین ادعاهایی را مطرح میکرده است و جامعه را تحت تاثیر سخنان خود به عنوان نایب رئیس کمیسیون امنیت ملی قرار میداده است.
۲۹۲۲۱
